ქართულ-თურქული ენობრივი კონტაქტები და ლექსიკური ინტერფერენცია აჭარულ შელოცვებში (საველე ექსპედიციის მასალების ანალიზი)

ანოტაცია

წარმოდგენილი სტატია ეხება ქართულ-თურქული ენობრივი კონტაქტებისა და ლექსიკური ინტერფერენციის საკითხებს აჭარულ შელოცვებში, რომლებიც ქართული ხალხური მედიცინის ერთ-ერთ უძველეს ფენად გვევლინება. შელოცვები, როგორც ვერბალური მაგიის ფორმა, აერთიანებს ნატუროპათიურ და მაგიურ-რელიგიურ ელემენტებს, ხოლო მათი ენობრივი სტრუქტურა წარმოადგენს მნიშვნელოვან წყაროს ქართული დიალექტოლოგიისა და ეთნოლინგვისტიკისათვის. აჭარაში შემონახული ტექსტები საინტერესოდ ასახავენ იმ მრავალსაუკუნოვან ქართულ-თურქულ ურთიერთობათა შედეგებს, რომლებიც ენობრივ დონეზე გამოხატულია ლექსიკური სესხებით, ფონოლოგიური ადაპტაციითა და სემანტიკური ასიმილაციით.
კვლევის ემპირიულ ბაზას წარმოადგენს 2023 წელს ჭვანის ხეობაში ჩატარებული საველე ეთნოგრაფიული ექსპედიციის პერიოდში ჩაწერილი შელოცვები, რომლებიც გაანალიზდა ფონოლოგიური, ეტიმოლოგიური და სემანტიკურ-კომპარატიული მეთოდებით. აღნიშნულმა მიდგომამ შესაძლებელი გახადა შელოცვებში თურქული ლექსემების წარმოშობის, ფუნქციური როლისა და ინტეგრაციის თავისებურებების იდენტიფიცირება. გამოვლინდა, რომ თურქული წარმოშობის სიტყვები გვხვდება როგორც შელოცვების სახელწოდებებში (ბასხუნი, დარცნილი, გვეჯო), ისე ტექსტურ კონსტრუქციებში, სადაც მათი გამოყენება ემსახურება მაგიურ სიმბოლიკას და ემოციურ ინტენსივობას.
ტექსტებში აშკარად შეინიშნება ფონოლოგიური ადაპტაციის მაგალითები (asker → ესკერი, baskın → ბასხუნი), აგრეთვე სინტაქსური კალკირება (rica etmek → რიჯა უყოთ გვეჯოს). მიუხედავად ინტერფერენციული ელემენტებისა, შელოცვების სიღრმისეული სტრუქტურა, რიტმულობა და რელიგიურ-მაგიური შრეები მკვეთრად ქართული კულტურული სისტემის ნაწილად რჩება.
კვლევის შედეგად დადასტურდა, რომ აჭარულ შელოცვებში ენობრივი კონტაქტები არ იწვევს ქართული ტრადიციის დაშლას, არამედ განაპირობებს მის გამდიდრებასა და ტრანსფორმაციას. ენობრივი და კულტურული ინტეგრაცია ამ შემთხვევაში განიხილება როგორც სინთეზის პროცესი, რომელიც ადასტურებს ქართული ხალხური კულტურის სიცოცხლისუნარიანობას, ადაპტაციის უნარსა და მრავალშრიან ეთნოლინგვისტურ საფუძველს