თანამედროვე კვლევები საქართველოს ისტორიის შესახებ თურქეთში
DOI:
https://doi.org/10.52340/PUTK.2025.29.21საკვანძო სიტყვები:
საქართველოს ისტორია, საქართველო-თურქეთის ურთიერთობები, თურქი ავტორები საქართველოს შესახებ , თურქული საარქივო დოკუმენტებიანოტაცია
თურქეთში საქართველოს ისტორიის შესახებ პირველი სამეცნიერო კვლევები მე-20 საუკუნის შუა ხანებიდან დაიწყო. თავდაპირველი შრომები ძირითადად საქართველო-ოსმალეთს შორის ურთიერთობების, ქართველი ხალხის ისტორიისა და კულტურის საკითხების შესახებ აღწერითი ხასიათის ინფორმაციას შეიცავდა.
საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენისა და საქართველო-თურქეთს შორის დიპლომატიური ურთიერთობების დამყარების შემდეგ, თურქეთში საქართველოს ისტორიის საკითხებისადმი ინტერესი გაიზარდა. შედეგად საქართველოს ისტორიის კვლევების მიმართულებით სამეცნიერო შრომების ინტენსიური მატება გამოიკვეთა. დაიბეჭდა მონოგრაფიები, მეცნიერული და პუბლიცისტური სტატიები. აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ თურქი ისტორიკოსების ნაშრომებში მრავლად არის გამოყენებული საქართველოს შუა, ახალ და უახლეს ისტორიასთან დაკავშირებული აქამდე უცნობი საარქივო დოკუმენტები, რაც საქართველო-თურქეთის ურთიერთობებისა და საქართველოს ისტორიის წყაროთმცოდნეობის ბაზის გამდიდრებას ხელს უწყობს. მართალია, ზოგიერთი ავტორის გარკვეული მოსაზრებები არ ემთხვევა ქართულ ისტორიოგრაფიაში დამკვიდრებულ ტრადიციებს, მაგრამ ეს არ უშლის ხელს ჯანსაღ პოლემიკას და ქართველ და თურქ ისტორიკოსთა თანამშრომლობას.
ქართველი ავტორების თურქეთში თურქულ ენაზე გამოქვეყნებულ არცთუ ისე მრავალრიცხოვან ნაშრომებში, საქართველოს ისტორიის საკითხებს გარდა, აქცენტი გაკეთებულია ქართულ-თურქულ ურთიერთობებთან დაკავშირებულ კონკრეტულ საკითხებზე, როგორიცაა: ქართველთა ურთიერთობები ჰუნებთან, ხაზარებთან, ყივჩაღებთან, ასევე, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პერიოდის ქართულ-თურქულ ურთიერთობებსა და ქართულ პრესაში გაშუქებულ თურქეთთან დაკავშირებულ საკითხებზე.
სტატიაში მოკლედ არის მიმოხილული მე-20 საუკუნის 50-იანი წლებიდან 2025 წლამდე გამოქვეყნებული თურქი ავტორების ნაშრომების ჩვენთვის ხელმისაწვდომი ნაწილი. ასევე, ქართველი ავტორების მიერ თურქულ და ქართულ ენებზე გამოცემული წიგნები და მონოგრაფიები.
წყაროები
Books/Monographs
Alasania 2013: Alasania G., Gürcüler ve İslam Öncesi Türkler. KTU Karadeniz Araştırmalar Enstitüsü yayınları, Atalay Matbaası. Trabzon, 2013.
Berdzenişvili... 2000: Berdzenişvili N., Canaşia S., Cavakhişvili İ., Gürcüstan Tarihi (Çev Hayri Hayrioğlu). Sorun yayınları, İstanbul, 2000.
Bilgili 2011: Bilgili A.S., İran, Azerbaycan Ermenıistan ve Gürcistan’da Osmanlı Vakıfları (XVI-XVIII. Yüzyıllar), T.C. Vakıflar Genel Müdürlüğü. Ankara 2011.
Brosset 2003: Brosset M. F., 1802-1880, çeviren. Andreasyan, Hrand D., 1892-1978, çeviren. Merçil, Erdoğan, 1938- yayına hazırlayan, TTK Yayınları. Ankara, 2003.
Çelebi 2020: Çelebi F., 18. Yüzyıldan Günümüze Gürcü Tarihinin Ana Hatları, Duvar Yayınları. Ankara, 2020.
Çelebi 2025: Çelebi F., 4. Yüzyıldan 18. Yüzyıla Gürcü Tarihinin Ana Hatları, Duvar Yayınları. Ankara, 2025. Çiloğlu 1993: Çiloğlu F., Gürcülerin tarihi. İstanbul, 1993.
Çoğ 2009: Çoğ M., XI-XIII. Yüzyıllarda Türk-Gürcü İlişkileri. Trabzon, 2009.
Dayı 1997: Dayı S. E., Elviye-i Selâse'de (Kars, Ardahan ve Batum): milli teşkilâtlanma, Kültür ve Eğitim Vakfı. Erzurum, 1997.
Gamakharia... 2016: Gamakharia C., Akhaladze L., Abhazya/Gürcistan: Tarih-Siyaset-Kültür. İstanbu,l 2016.
Gökdemir 2019: Gökdemir T., Kızıl Acaristan Salnamesi (1922), Güneybatı Kafkasya’da Tarih, Kimlik ve İdeoloji, Libra Kitapçılık ve Yayıncılık. İstanbul, 2019.
Gümüş 2000: Gümüş N., XVI. Asır Osmanlı- Gürcistan İlişkileri (Doktora Tezi), Marmara Üniversitesi. İstanbul, 2000.
Gümüş 2007: Gümüş N., İlk Dönem İslam-Gürcü İliişkileri, Karadeniz yayınları. Rize, 2007.
Gümüş,... 2019: Gümüş N., Kançal Ferarri N., Ahıska Bölgesindeki Türk İslam Mimari Yadigarları. Ankara, 2019.
İberieli 2024: İberieli S., Gürcü Halkının Tarihi, Cinius Yayınlar. İstanbul, 2024.
İpek 2020: İpek A., İlk İslam Döneminde Gürcistan, Zafer Ofset Yayınları, Erzurum, 2020.
Kavrelişvili 2013: Kavrelişvili R., Dimitri Şalikaşvili’nin Türkiye Günlüğü (Türkiye’de Gürcistan Temsilciliği 27 Aralık 1920 – 20 Mart 1921), Çeviren ve Yayına Hazırlayan Prof. Dr. Roin Kavrelişvili, Karadeniz Teknik Üniversitesi – Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Yayınları. Trabzon, 2013,
Kavrelişvili 2022: Kavrelişvili R., Gürcü Basınında Türkiye (1866-1939), Bilge Kültür Sanat Yayın Dağıtım San. ve Tic. Ltd. Şti, İstanbul, 2022.
Kasap 2012: Kasap M., Osmanlı Gürcüleri, Ankara, 2012.
Kırzıoğlu 1953: Kırzıoğlu M. F., Kars tarihi, Işıl Matbaası, İstanbu,l 1953.
Kırzıoğlu 1960: Kırzıoğlu M. F., Milli Mücadelede Kars, I. Kitap (Belgeler), Hamle Matbaası. İstanbul, 1960.
Kırzıoğlu 1976: Kırzıoğlu M. F., Osmanlıların Kafkas Ellerini Fethi (1451-1590). Ankara, 1976.
Kırzıoğlu1992: Kırzıoğlu M. F., Yukarı Kür ve Çoruk Boyları’nda Kıpçaklar. Ankara, 1992.
Lang 1997: Lang D. M., Gürcüler (nşr. N. Domaniç), İstanbul, 1997.
Özkan (Melaşvili) 1968: Özkan (Melaşvili) A., Gürcistan. İstanbul, 1968.
Sarı 2014: Sarı M., Türkiye – Kafkasya İlişkilerinde Batum (1917-1921), Türk Tarih Kurumu yayınları. Ankara, 2014.
Subaşı 2015: Subaşı Ö., Gürcü – Moğol İlişkisi Güney Kafkasya 1220-1346. İstanbul, 2015.
Sürmeli 2001: Sürmeli S., Türk-Gürcü ilişkileri, Atatürk Araştırma Maerkezi. Ankara, 2001.
Şahin 2002: Şahin E., Trabzon ve Batum Konferansları ve Antlaşmaları (1917-1918), Türk tarih Kurumu Basımevi. Ankara, 2002.
Şengelia 2025: Şengelia K., Gürcüstan, İmparatorluklar Arasında Bir tarih. Türkçesi: Harun Çimke, VakıfBank Kültür Yayınları. İstanbul, 2025.
Şenol 2021: Şenol E., Gürcü Ansiklopedik Sözlüğü, Emsal Matbaa. Ankara, 2021.
Şimşek 2019, Şimşek D., Ankara’da Aılan İlk Gürcistan Temsilciliği ve Türk-Gürcü İlişkileri, Sancak yayıncılık Matbaacılık Reklam San. Tic Ltd. Şti, Ankara, 2019.
Tellioğlu 2009: Tellioğlu İ., XI-XIII. Yüzyıllarda Türk-Gürcü İlişkileri, Serander Yayınları. İstanbul, 2009.
Tsurtsumia 2018: Tsurtsumia Z., Osmanlı-Rusya İlişkilerinde Abhazya, Yeditepe Yayınevi. İstanbul, 2018.
Turan 2023: Turan R., Çarlık İdaresinde Batum, Acaraü Artvin 1878-1914, Tuürk tarih Kurumu yayınlar. Ankara, 2023.
Yıdıztaş 2012: Yıldıztaş M., Osmanlı Arşiv Kayıtlarında Gürcistan ve Gürcüler. İstanbul, 2012.
Zeyrek 1995: Zeyrek Y., Dünden Bugüne Ahıska Türklüğü, Türk Federasyon. Frankfurt, 1995.
Zeyrek 1999: Zeyrek Y., Gürcistan Acaristan ve Türkiye, Türk Ocağı. Trabzon, 1999.
Zeyrek 2001: Zeyrek Y., Ahıska Bölgesi ve Ahıska Türkleri.,Ankara, 2001.
Zeyrek 2001: Zeyrek Y., Acaristan ve Acarlar. Ankara, 2001.
Zeyrek 2006: Zeyrek Y., Ahıska Araştırmaları. Ankara, 2006.
Zeyrek 2015: Zeyrek Y., Ahıska Gül İdi Gitti. Ankara, 2015.
Collections of scientific works
Kars - Akhaltsikhe 2001: Kars–Akhaltsikhe, Republic of Turkey Kafkas University, Akhaltsikhe branch of Tbilisi State University named after I. Javakhishvili, , Proceedings of the International History Symposium. Kars, 2001.
Kavrelishvili... 2017: Kavrelishvili R., Tellioglu I. (Editors), Turkish-Georgian Relations: History and Modernity. International Scientific Workshop Turkish-Georgian Relations: History and Modernity, Gündüz Publications. Trabzon, 2017.
Tellioğlu... 2018: Tellioğlu İ., Kavrelishvili R. (Editors),, International Turkish-Georgian Relations Symposium (Turkish-Georgian Relations Resources), KTU Press. Trabzon, 2018.
Kavrelishvili... 2019: Kavrelishvili R., Tellioglu I. (Editors), Georgian-Turkish Relations in the Middle Ages, Gori State University Publications. Gori, 2019.
Tellioğlu... 2020: Tellioğlu İ., Kavrelishvili R. (Editors), Turkish-Georgian Relations in the New and Modern Ages, Serander Publications. Trabzon, 2020.
Kavrelishvili... 2024: Kavrelishvili R., Tellioglu I., Akhaladze L. (Editors), Georgian-Turkish Relations in the XX Century, "Favorite" Publications. Tbilisi, 2024.
Tellioğlu… 2024: Tellioğlu İ., Kavrelishvili R. (Editors), Georgia, Atatürk Research Center publications., Ankara, 2024.
Articles
Aslan 1995: Aslan K., Meskhetian Turks Bibliography, Meskhetian Turks Culture and Solidarity Association Publication-1. Ankara, 1995.
Kavrelishvili 2007: Kavrelishvili R., Serfil Surmeli's monograph – Turkish-Georgian relations 1918–1921, Materials of the scientific conference dedicated to the 100th anniversary of the birth of Academician Evgeni Kharadze, Akhaltsikhe Institute Publications. Akhaltsikhe, 2007.
Kavrelishvili 2009: Kavrelishvili R., Esin (Derinsu) Dai's work "National Organizations in Elvier-i Selase (Kars, Ardahan, Batumi), Gulani, 1, Akhaltsikhe Institute, "Nekeri” Publications, Akhaltsikhe, 2009.
Kavrelishvili 2010: Kavrelishvili R., Turkish historian Enis Shahin's monograph "The Conferences and Treaties of Trabzon and Batumi (1917 - 1918)", Akhaltsikhe State Teaching University, Scientific Conference Program and Materials, Akhaltsikhe State Teaching University Publications. Akhaltsikhe, 2010.
Kavrelishvili 2022: Kavrelishvili R., Review of Deria Chiny Simshek's book: "Georgian Representation in Ankara and Turkish-Georgian Relations", Scientific Collection Dedicated to the 60th Anniversary of the Birth of Professor Ioseb Alimbarashvili, Gori State Teaching University. Gori, 2022.
Kavrelishvili 2022: Kavrelishvili R., Review of the monograph: Turkish-Muslim architectural monuments of the Akhaltsikhe region, International refereed journal "Gulani", Samtskhe-Javakheti State University, №25. Akhaltsikhe, 2022.
Kavrelishvili 2023: Kavrelishvili R., Samtskhe-Saatabago (Akhaltsikhe Sapasho) in Modern Turkish Historical Literature, in the book - Merab Beridze, Inga Gutidze, Roin Kavrelishvili, Khatuna Gaprindashvili, Maia Balasaniani, Maka Beridze, Kukuri Metreveli, Nino Khazalashvili, Research and Documentation of Javakheti Onomastic Material (Ninotsminda District), "Natlismtsemeli" Publications. Tbilisi, 2023.
Shengelia 2001: Shengelia N., Fahreddin Kirzioglu's Monographs, Georgian Diplomacy (Annual), 8, Ivane Javakhishvili Tbilisi State University Publications. Tbilisi, 2001.
Tellioğlu 2017: Tellioğlu İ., Research on Georgian History and Culture in Turkey, Collection of Works: Georgian-Turkish Relations - History and Modernity, Gündüz Publications. Trabzon 2017.
