სამკურნალო შელოცვები ტაო-კლარჯეთის ფოლკლორში

ანოტაცია

ქართული ხალხური სიტყვიერების ერთ-ერთი არქაული ჟანრი – შელოცვა ბოლო დრომდე ცოცხალ ფოლკლორულ ბრუნვაშია ისტორიული ტაო-კლარჯეთის ტერიტორიაზე მცხოვრები ქართველების მეხსიერებაში. მათ ცნობიერებაში კარგად არის შემონახული ქართული მაგიური პოეზიის ეს საინტერესო უბანი. ისტორიულ ტაო-კლარჯეთში გავრცელებული შელოცვები საქართველოს სხვა კუთხეებში ცნობილ შელოცვათა ღირებული ვარიანტებია და განსაკუთრებულ სიახლოვეს ავლენს აჭარულ ნიმუშებთან. სიტყვის მაგიური ძალის რწმენაზე დაფუძნებულ ამ პოპულარულ ჟანრს ადგილობრივები ხშირად დუა’ს უწოდებენ, რაც თურქულად „ლოცვას“ ნიშნავს. ქართულ ფოლკლორულ სინამდვილეშიც ტერმინი „შელოცვა“ ხშირად ენაცვლება სიტყვას „ლოცვა“. ჩვენი წინაპრები მიიჩნევდნენ, რომ საგნებსა და მოვლენებს შორის არსებობდა ზებუნებრივი კავშირი. მათი რწმენით, ნებისმიერი საგანი ან მოვლენა შეიძლებოდა როგორც სიკეთის, ისე ბოროტების წყაროდ ქცეულიყო; ამიტომ აუცი ლებელი იყო მათზე გარკვეული ზემოქმედება. ბუნების უხილავი ძალების დასამორჩილებლად სიტყვიერ ფორმულებს თან ერთოდა სხვადასხვა საწესო მოქმედებაც და თანდათან ჩამოყალიბდა შელოცვა, რომელიც ადასტურებს კაცობრიობის უძველეს სურვილს – დაეძლია ყველა დაბრკოლება და მიეღწია დასახული მიზნისთვის.
ჩვენს წინაპრებს ყოველი დაავადებისთვის საკუთარი შელოცვა შეუქმნიათ, რადგან სჯეროდათ, რომ მაგიურ სიტყვებს სამკურნალო ძალა ჰქონდათ. ტაო-კლარჯეთის მოსახლეობაში ფართოდ იყო გავრცელებული თვალისცემის (გათვალვის), შეშინებულის, მუცლის ტკივილის, თიის ანუ თიაქრის, ჭიის, თავის ტკივილის, სირსვილის, მეჭეჭის, ნაღრძობის, თვალის ტკივილის, „ავი ქარებისა“ და სხვა სახის სამკურნალო შელოცვები, რომლებიც განკუთვნილი იყო როგორც ადამიანებისთვის, ისე შინაური ცხოველებისა და ფრინველებისთვისაც.
ისტორიული ტაო-კლარჯეთის სოფლებში მცხოვრებ ქართველთა შთამომავლების ზეპირსიტყვიერებაში შემონახული შელოცვების შესწავლა ცხადყოფს, რომ ეს ფოლკლორული ფენომენი ორგანულად უკავშირდება ზოგადქართველურ ზეპირსიტყვიერებას