მეჰმედ ჰუსეინ შაჰრიარი ქართულ ლიტერატურულ სივრცეში
DOI:
https://doi.org/10.52340/PUTK.2025.29.28საკვანძო სიტყვები:
მეჰმედ ჰუსეინ შაჰრიარი, სპარსული პოეზია, სალექსო ფორმებიანოტაცია
მუჰამედ ჰუსეინ შაჰრიარი (1906-1988) XX საუკუნის თურქული და სპარსული ლიტერატურის მნიშვნელოვანი წარმომადგენელი იყო. მისი ნაწარმოებები უმაღლესი პოეტური ოსტატობით არის შექმნილი და მრავალსაუკუნოვანი სპარსული პოეზიის მშვენებაა.
ქართულ სალიტერატურო სივრცეში შაჰრიარის სახელი პირველად 1967 წელს გამოჩნდა – დავით კობიძემ შაჰრიარის ლექსები შეიტანა სპარსულ ქრესტომათიაში, რასაც დაურთო პოეტის შესახებ მოკლე ცნობა: „შაჰრიარი ირანში ძალიან პოპულარული პოეტია. მის ლექსებში შესამჩნევია საადის, შირაზის, ჰაფეზის მოტივების გავლენა და უძველესი პოეზიის სურნელი იგრძნობა. მაგრამ მას მაინც აქვს უნიკალური პოეტური ხმა და ხედვა“. თენგიზ კეშელავამ შაჰრიარს ვრცელი ესეი მიუძღვნა, სადაც მას ღაზალების უნიკალურ ოსტატად მოიხსენიებს. მკვლევარმა შაჰრიარის ლექსები დეტალურად შეისწავლა და სამ ჯგუფად დაყო: 1. კლასიკური სტილის ლექსები, რომლებშიც კლასიკოსი პოეტების გავლენა აშკარად იგრძნობა; 2. რომანტიკული ლექსები, რომლებიც პირად გრძნობებს მოიცავს; 3. ლექსები, რომლებშიც პოეტი იყენებს სოციალურ თემებზე დაფუძნებულ რეალისტურ სტილს.
მაგალი თოდუა, ცნობილი ლიტერატურული მოღვაწე და სპარსული პოეზიის მთარგმნელი, 1973 წელს სამეცნიერო მისიით ჩავიდა ირანში. როდესაც შაჰრიარმა ამის შესახებ შეიტყო, მან ქართველი პროფესორი სახლში დაპატიჟა. არსებობს მაგალი თოდუას თბილი მოგონება ამ შეხვედრაზე.
შაჰრიარი მთელ თურქულ სამყაროში ცნობილია თავისი პოემით „სალამი, ჰაიდარბაბა“, რომელიც 80 ენაზეა თარგმნილი. ოქტაი კაზუმოვმა ის თარგმნა აზერბაიჯანულიდან ქარ-თულად, ხოლო პწკარედი მხატვრულად გარდათქვა ქართველმა ირანისტმა და პოეტმა ნომადი ბართაიამ. მან საგულდაგულოდ მიუსადაგა ორიგინალის 3+2 სალექსო ფორმას ქართული, რათა ადეკვატურად გადმოეცა ლექსის სული. 2017 წელს ეს თხზულება გამოიცა საქართველოში აზერბაიჯანის უხუცესთა საბჭოს ინიციატივით, რომელსაც მხარს უჭერს ირანის ისლამური რესპუბლიკის კულტურის სამინისტრო.
წყაროები
Bartaia 2013: Bartaia N., Acquired semantic meanings of some Arabic-Persian words introduced into Georgian according to Ioseb Grishashvili’s “Urban Dictionary” – Poetics VI, Tbilisi, 2013. Institute of Georgian Literature Publishing House.
Bartaia 2017: Seyid Muhammad Huseyn Shahriar, “Greetings to Heydarbaba”. Translated by Nomadi Bartaia. Tbilisi, 2017. Publishing House “Universal”.
Beridze 1995: Beridze R., Solid verse forms. In the book Foundations of the Theory of Literature. Tbilisi, 1995. Tbilisi University Publishing House.
Isarlishvili 1954: Isarlishvili L. Short canons of Georgian poetics or poetic compositions. In: Chresto-mathy of Georgian Poetry (XVIII-XIX centuries.) Edited and annotated by Givi Mikadze. Tbilisi, 1954. Scientific-Methodological Cabinet Publishing House.
Javelidze 1988: Javelidze E., Turkish Poetics. Tbilisi, 1988, Publishing House “Ganatleba”,
Jikia 2016: Jikia M., Uchlama in Georgian Poetry. Journal of the Gelati Academy of Sciences, 11-12. Tbilisi, 2016, Publishing House “Intellect”,
Kenchoshvili 2014: Kenchoshvili I., Anthology of Georgian Lyrics (1765-1825). Compiled, with an afterword, notes and a dictionary added by Irakli Kenchoshvili. Tbilisi, 2014. Tbilisi University Publishing House.
Khintibidze 2009: Khintibidze A., History and Theory of Georgian Verse. Tbilisi, 2009. Tbilisi University Publishing House.
Silagadze 2016: Silagadze A., Eastern Sources of Georgian Solid Verse Forms. Journal. Sjani, 17, Tbilisi, 2016. Shota Rustaveli Institute of Georgian Literature Publishing House.
