ქობულეთელ მუჰაჯირთა შთამომავლების იდენტობა (ასაკობრივი და გენდერული ასპექტები)
DOI:
https://doi.org/10.52340/PUTK.2025.29.25საკვანძო სიტყვები:
ქობულეთელ მუჰაჯირთა შთამომავლები, ქართული იდენტობა, ქართული ტრადიციებიანოტაცია
ქობულეთელ მუჰაჯირთა შთამომავლები თურქეთში ყველაზე კომპაქტურად სახლობენ. მათი ეთნიკური იდენტობა დინამიკურია, მულტიფაქტორულია და დამოკიდებულია როგორც კულტურულ მეხსიერებაზე, ასევე სოციოკულტურული გარემოს გავლენაზე. კვლევამ გამოავლინა ასაკობრივი და გენდერული ფაქტორების მნიშვნელოვანი როლი კულტურის შენარჩუნებასა და ტრანსფორმაციაში. მასალები ასახავს კულტურათ-შორის დიალოგებსა და კონფლიქტებს.
ასიმილაციის ნაცვლად გამოიკვეთა ქართული სამეურნეო გამოცდილების გავლენა თურქებზე, მათ შორის სასოფლო-სამეურნეო კულტურათა დანერგვაზე (თხილი, ხურმა, კარტოფილი), თუმცა დღეს ეკონომიკურად თურქები უფრო ძლიერნი არიან.
გენდერული სხვაობა მკვეთრად გამოხატულია ქორწინების, გლოვის წესებსა და კულინარიაში. ქალები არიან კულტურული მეხსიერების მთავარი მატარებლები. ეს განსაკუთრებით კარგად ჩანს გლოვის წესებსა და სამზარეულო პრაქტიკაში.
ქართულ კერძებსა (ღომი, (მ)ჭადი, ფხალი) და ტრადიციულ კულინარიულ ტერმინებთან (მალახტო, ფხალ-ლობიო, ლეჩერი, ხაჭაპური) ერთად ფართოდ გავრცელებულია თურქულიც (ჩორბა, სურუნჯი, ტათლი, ბორეღი). ინგრედიენტების (მწვანილები, თხილი, კაკალი) გამოყენების მხრივაც ქართული და თურქული კულინარია განსხვავებულია. საქორწილო სუფრისთვის მეტწილად ქართულ კერძებს ამზადებენ.
გლოვისა და მიცვალებულის დაკრძალვის წესები მუსლიმურია (მიცვალებულს იმავე დღესვე ასაფლავებენ, ჭირისუფალი შავებით არ იმოსება). ქრისტიანული კვალი შენარჩუნებულია ფრაზეოლოგიზმებში (მამა გიცხონდა, მამაცხონებული); შელოცვებში მოიხსენიება წმინდა გიორგი. კულტურული მეხსიერება ჩანს იდიომში: „რუსი ხუმ არ მოგდევს?”
უფროსი თაობა კარგად ფლობს ქართულს, ახალგაზრდობა ქართულ საუბარს იგებს, მაგრამ ქართულად ვერ ლაპარაკობს. ისინი განათლებას თურქულ ენაზე იღებენ და ენობრივი იდენტობის შენარჩუნებაში მათი როლი ასაკოვან თაობასთან შედარებით შესუსტებულია.
სტუმარმასპინძლობის ტრადიციები ძირითადად დაცულია, დღესდღეობით შერეული ქორწინება მიღებულია, მაგრამ რამდენადმე შენარჩუნებულია ტენდენცია, ქართველი თურქს არ გაჰყვეს ცოლად. ახალგაზრდები თავად აკეთებენ არჩევანს, მშობლების როლი შესუსტებულია, შუამავლისა – იგნორირებული, ხოლო ქალის მოტაცება და ზოგიერთი ტრადიცია (ღამის ქორწილები, გევეზობა, სუფრის დაკავება) თითქმის დავიწყებულია.
იდენტობა ყველაზე კარგადაა დაცული სამზარეულო ტრადიციებში, თუმცა სარწმუნოებრივი იდენტობის გავლენა დიდია: ტირილსა და ქორწილში ღვინო არ ისმება.
ხანდაზმული თაობა ახალგაზრდებისგან განსხვავებით ინარჩუნებს როგორც ენობრივსა და კულტურულ იდენტობას, ისე ტრადიციულ სამეურნეო საქმიანობას.
წყაროები
Chokharadze 2013: Chokharadze T., Cuisine of Muhajirs, Faculty of Education and Sciences, Batumi Shota Rustaveli State University, Institute of Kartvelology, Collection VII. “Batumi University Press”. Batumi, 2013.
Fatsa 1993: Putkaradze Sh., The Georgian Langauage oF „[Chveneburebi”] Adjara magazine-newspaper publishing house. Batumi,1993.
Fatsa 2009: Khakhutaishvili M., Putkaradze Sh., Kobuletian Materials / Collection of the Scientific-Research Center of South-West Georgia, Faculty of Humanities, Shota Rustaveli State University, Vol. VI. “Batumi University Press”, Batumi, 2009.
Inaishvili...1961: Inaishvili A., Noghaideli J., Chkhikvadze Gr., Materials from Adjarian Musical Folklore, Publishing House of the Academy of Sciences of the Georgian SSR. Tbilisi, 1961.
Mgeladze 2013: Mgeladze N., Marriage and Wedding Traditions in the Black Sea Littoral Among Georgian Muhajirs in Turkey (Villette of Ordu and Samsun). Faculty of Education and Sciences, BSU, Institute of Kartvelology, Collection VII, “Batumi University Press” Batumi, 2013.
Nijaradze 1975: Nijaradze Sh., The Adjarian Dialect, Publishing House “Soviet Adjara“. Batumi, 1975.
Noghaideli 1971: Noghaideli J., Essays and Notes, Volume I. Batumi, 1971.
Ordu 2013: Speech of Muhajirs from Ordu (Materials). Faculty of Education and Sciences. Batumi Shota Rustaveli State University, Institute of Kartvelology, Collection VII, Batumi. University Press. Batumi, 2013.
Ordu 2024: Khakhutaishvili M., Tsetskhladze N., Speech of the Descendants of Kobuletian Muhajirs Materials Recorded in the Villages of Fatsa, Vilayet of Ordu), Philological Bulletin VII. Online, 2024 https://pb.openjournals.ge/index.php/philologicalbulletin/issue/view/969/505 Accessed on July 21, 2025.
Paghava 2013 a: Paghava M., Some Peculiarities of Kobuleturi according to the Speech of Muhajir.
Descendants, Faculty of Education and Sciences, Batumi Shota Rustaveli State University, Institute of Kartvelology, Collection VII.“Batumi University Press“. Batumi, 2013.
Paghava 2013 b: Paghava M., Georgian Muhajirs in the Vilayets of Ordu and Samsun (Folkloric and Dialectological Materials). Faculty of Education and Sciences, Batumi Shota Rustaveli State University, Institute of Kartvelology, Collection VII. “Batumi University Press”, Batumi, 2013;
Paghava... 2017: Paghava M., Tsetskhladze N., Southern Dialects– Basic declension and conjugation paradigms. Publishing House „Iverioni“ Tbilisi, 2017 https://bitly.ws/3fqZJ Accessed on July 21, 2025.
Paghava… 2013: Paghava M., Shashikadze Z., Choxaradze M., Mgeladze N., Expedition to Muhajir Descendants, Faculty of Education and Sciences, Batumi Shota Rustaveli State University, Institute of Kartvelology, Collection VII. “Batumi University Press“, Batumi 2013.
Robakidze 1982: Robakidze Al., From the Editor. Essays for Ethnography of Adjara. Moscow, 1982.
Shioshvili 2013: Shioshvili T., Healing Spells in the Oral Tradition of Georgian Muhajirs. In Proceedings of the Institute of Kartvelology, Vol. VII. Faculty of Education and Sciences, Batumi Shota Rustaveli State University. Batumi University Press. Batumi, 2013;
Tsetskhladze 2013: Tsetskhladze N., Figurative Words and Expressions according to Speech of Descendants of Kobuleti Refugees. Faculty of Education and Sciences, Batumi Shota Rustaveli State University, Institute of Kartvelology, Collection VII. „Batumi University Press”. Batumi, 2013.
